Nan is Nos geworden.
Door Bernadette Heiligers
Tien jaar geleden had niemand vermoed dat Curaçao vandaag zo’n geliefde bestemming zou zijn voor toeristen en tijdelijke inwoners. Zo geliefd, dat hotels, resorts, appartementen en woonparadijzen met steun en zegen van onze bestuurders overal uit de grond doorbreken. Met een verantwoord beleid, had deze belangstelling van vooral buitenlandse investeerders de levenstandaard van de bevolking aanzienlijk kunnen versterken.
Een gezonde toeristensector biedt immers veel meer dan de gebruikelijke banen in de schoonmaak en bediening. Binnen de sector opent het ook deuren naar andere beroepen, variërend van praktische en administratieve beroepen tot marketing, management en IT. Buiten de sector schept het een scala van kansen, zoals in de bouw, techniek, logistiek, transport, voedselproductie, detailhandel, horeca, ambachten en kunst. En dat staat los van de onmisbare instroom van buitenlands geld om te kunnen importeren wat het eiland en de bevolking nodig hebben.
Met een verantwoord beleid, had deze belangstelling van buitenlandse investeerders de levenstandaard van de bevolking aanzienlijk kunnen versterken.
Wildgroei
Maar het toerismebeleid wordt hier niet ingezet als instrument om de samenleving vooruit te helpen. De bevolking wordt juist op alle fronten weggedrukt om een wildgroei van projecten aan te jagen. Een greep uit de pijnlijst: Inheemse landschappen worden versneld opgeofferd aan uitheemse vegetatie voor toeristische decors; verkeersaders slibben dicht omdat het wegennet niet is aangepast aan zoveel extra mensen; de toelevering van water, stroom en andere basisvoorzieningen staat continu onder druk; de kust wordt voor de bevolking nog minder toegankelijk en verdwijnt nog verder uit het zicht; de explosieve toename van ongezuiverd afvalwater naar zee verstikt het onderwaterleven. En traditionele buurten worden pand voor pand door beleggers opgekocht en getransformeerd tot dure hotspots. Dat terwijl ook andere huizenprijzen aan koopkrachtige nieuwkomers worden aangepast. Dit maakt het de eigen bevolking niet alleen moeilijk, maar onmogelijk om een betaalbaar huis te huren, te kopen of te bouwen. Ongeacht hoe hard men werkt.
Vergelijking
Aan de buitenkant lijkt het alsof de samenleving terug is naar de tijd waarin ze niets te willen of te zeggen had. Hoewel het in de kern niet klopt, zoemt de vergelijking met kolonialisme en discriminatie al in het rond. In die tijd zagen de meeste mensen ook een bovenlaag aan hen voorbijglijden terwijl ze zelf steeds achterbleven. Alsof het zo in de sterren geschreven stond. Het gros van de bevolking, vaak aangeduid als de eigen mensen, had geen enkele invloed of zeggenschap om de eigen toekomst vorm te geven. Noch op bestuurlijk noch op maatschappelijk gebied.
Mank
Zelfs na het verkrijgen van de politieke autonomie in 1954, duurde het ruim 15 jaar voordat eigen mensen ware invloed kregen op bestuurlijk, sociaal, educatief en ander terrein. Die doorbraak kwam met name na de sociale uitbarsting van mei 1969. Het bestuderen, vastleggen en herdenken van het koloniale verleden hoort dan ook bij een volwassen omgang met de geschiedenis. Ook spreekt het vanzelf om bewustmakers te memoreren die destijds voor een doorbraak hadden gestreden. En het is toe te juichen dat er nieuwe bewustmakers opstaan om nieuwe ontwikkelingen te duiden. Wat mank gaat, is de tendens om die koloniale periode te projecteren op de ontwikkelingen van nu.
Wat mank gaat, is de tendens om die koloniale periode te projecteren op de ontwikkelingen van nu.
Eigen stem
Het teruggrijpen naar dat verleden wekt de indruk alsof de samenleving nog steeds monddood is. Of alsof ze niets gebakken heeft van de ruimte, invloed en zeggenschap waarvoor bewustmakers toen gestreden hadden. Alsof hedendaagse bestuurders niet al jaren door en uit het volk gekozen worden. Alsof ze zelf geen invloed hebben op de ongeremde vastgoedsector. Alsof ze niets te zeggen hebben over het afgeven van vergunningen, de regels voor investeerders, en de handhaving daarvan. Alsof ze geen eigen stem hebben in de bescherming of vernietiging van het eigen leefmilieu. Alsof al die resorts met hun vaak tijdelijke bewoners uit de lucht zijn komen vallen, en niet door zelfgekozen bestuurders zijn aangetrokken ofwel gefaciliteerd.
Averechts
Hoe goed bedoeld of verleidelijk het ook is, de koppeling van huidige ontwikkelingen aan het koloniale verleden werkt de samenleving juist tegen. Het effect is averechts. Bewust of onbewust versterkt het een tendens om de eigen verantwoordelijkheid van zich af te schuiven: wij zijn alleen maar slachtoffers, want ja, het kolonialisme hè. Maar de huidige ontwikkeling is wezenlijk anders. Al is het maar omdat de gevolgen ervan, anders dan destijds, iedereen in meer of mindere mate treffen. Ongeacht of je arm of rijk geboren bent, ongeacht kleur, opleiding, maatschappelijke positie of inkomen. Maar het grootste verschil ligt in de oorsprong van deze nieuwe maatschappelijke kloof.
Zeggenschap
Tot en met de eerste decennia na het kolonialisme hingen de kansen op vooruitgang voor de Curaçaose burger voornamelijk af van zijn sociale en/of etnische afkomst. Geen wonder dat bewustmakers van die tijd de smalle bovenlaag aanduidde als nan, en de brede meerderheid als nos. Maar dat onderscheid is lang niet meer zo scherp. Inmiddels heeft nos ruim een halve eeuw reële invloed en zeggenschap om koloniale patronen van binnenuit te herschrijven. Dat heeft men op diverse gebieden dan ook overtuigend gedaan. Geen historisch trauma kon de samenleving verhinderen om diepgewortelde koloniale denkbeelden en bijbehorende regels te verbannen.
Nan is Nos
Dat geldt zelfs voor de eeuwenlange indoctrinatie dat gekleurde mensen minderwaardig zouden zijn, met cultuuruitingen die inferieur zouden zijn, en met een taal die niets meer zou zijn dan een soort kalkoengeluid. Nu wordt onderscheid op kleur, hoe hardnekkig dat ook is, erkend als fundamenteel verdorven. Cultuuruitingen, waaronder de toen verboden tambú, worden nu omarmd als cultureel erfgoed. Het Papiamentu, de eigen taal, is nu bij wet verankerd als officiële taal. En al in de jaren 70 en 80 werd een bewust beleid gevoerd van Antillianisering, om eigen mensen aan te stellen in invloedrijke functies in uiteenlopende sectoren. De excessen van het huidige beleid zijn dan ook geen gevolg of herhaling van kolonialisme of discriminatie, maar van eigen keuzes door de eigen gezagsdragers. Nan is inmiddels nos geworden.
Het is nos verantwoordelijkheid als burgers om bestuurders te kiezen die nos wetten naleven en nos regels handhaven om nos belangen te beschermen.
Verantwoordelijkheid
Het is nos verantwoordelijkheid als burgers om bestuurders te kiezen die nos wetten naleven en nos regels handhaven om nos belangen te beschermen. En het zijn nos bestuurders en instanties die al tientallen jaren invloed hebben op alle regelgeving in alle bestuurslagen voor alle vormen van nos ontwikkeling. Geen enkele nan dwingt nos gezagsdragers om het volksbelang te onderwerpen aan het investeringsklimaat, noch om het recht op wonen van de eigen mensen te ondermijnen via een doorgeschoten woningmarkt, noch om de natuurlijke vegetatie letterlijk te ontwortelen, hele heuvels af te graven ten behoeve van bouwprojecten, het landschap op plekken onherkenbaar te veranderen, het natuurlijke milieu te beschadigen, de bevolking het uitzicht te ontnemen op hun eigen kust, noch om de letter of de geest te schenden van de eigen Landsverordening Ruimtelijke Ontwikkelingsplanning of Eilandelijk Ontwikkelingsplan EOP.
Bewustmaking
Het terugvallen op historisch leed om huidige ontwikkelingen aan te kaarten, zendt het signaal uit dat nos niet in staat is om verantwoordelijkheid te dragen, of niet bereid is om kritisch naar zichzelf te kijken. Dat laatste is een voorwaarde om zelfs maar een millimeter vooruit te komen. Het heden blijven toeschrijven aan het verleden doet ook geen eer aan het belang van de geschiedenis, die immers behalve fundament ook een springplank naar de toekomst is. Bewustmaking dient om alle blinde vlekken weg te nemen. Ook om te laten zien hoe we als samenleving zelf met invloed en zeggenschap omgaan. En om keuzes te maken die kloppen met wat we met de mond belijden, namelijk, het belang van de eigen mensen verankeren als uitgangspunt voor ieder beleid.
Bewustmaking dient om alle blinde vlekken weg te nemen. Ook om te laten zien hoe we als samenleving zelf met invloed en zeggenschap omgaan.